algemeen
diagnostiek
behandeling
Intuitive Da Vinci operatierobot
gevolgen behandeling
nazorg
auteur
folders
patiëntenvereniging
- Wat
Prostaatkanker is een woekering van kliercellen die gelegen zijn in de prostaat.
- Wie
Prostaatkanker komt voor bij mannen ouder dan 40 jaar, met name bij mannen ouder dan 60 jaar.
- Factoren die een rol kunnen spelen bij het ontstaan
- Testosteron. Het mannelijk hormoon testosteron speelt een belangrijke rol bij het ontstaan en ‘onderhouden’ van prostaatkanker. Het is echter niet zo dat mannen met een verhoogde hormoonspiegel automatisch meer kans maken op prostaatkanker.
- Voedingspatroon. Prostaatkanker komt veel meer voor in westerse landen (bijvoorbeeld Verenigde Staten) dan in Azië. Mogelijk heeft dat te maken het westerse eetpatroon dat zich kenmerkt door: rood vlees, veel dierlijk vet, weinig groenten en weinig fruit. Aziaten die naar het westen emigreren vertonen na enkele generaties eenzelfde ‘vatbaarheid’ voor het ontwikkelen van prostaatkanker.
- Klachten/Symptomen
In het beginstadium: geen klachten. In veel gevallen geeft prostaatkanker zelfs nooit klachten en hoeft het ook niet altijd behandeld te worden.
Als er wel klachten zijn, gaat het meestal om:
- Problemen met plassen: pijn bij plassen, moeite met plassen (de plasbuis loopt door prostaat en wordt afgekneld), bloed in urine.
- Verandering in sperma. De prostaat produceert het grootste gedeelte van het sperma. Bij prostaatkanker kan de kwaliteit en kwantiteit van het sperma veranderen. Ook kan er bloed in het sperma aangetroffen worden.
- Problemen met stoelgang. Als de kanker dusdanig gegroeid is dat deze tegen de endeldarm gaat drukken kan deze de doorgang van de ontlasting bemoeilijken.
- Pijn in botten. Als de prostaatkanker uitgezaaid is naar de botten kan dit hier pijn veroorzaken.
- Pijn in lymfklieren. Als de prostaatkanker uitgezaaid is naar de lymfklieren kan dit ook pijn veroorzaken.
- Bloedonderzoek. In de prostaat wordt een stof aangemaakt, het Prostaat Specfiek Antigeen (PSA). Een verhoging van PSA in het bloed duidt op afwijkingen in de prostaat, bijvoorbeeld (maar zeker niet noodzakelijk) kanker. Als het PSA-gehalte hoog is worden er aanvullende diagnostisch onderzoeken verricht:
- Lichamelijk onderzoek: via de endeldarm wordt de prostaat op de tast gecontroleerd op afwijkingen; het rectaal toucheren.
- Echo-onderzoek: via de endeldarm word een echo-apparaat naar binnen gebracht. De gehele prostaat kan hiermee worden afgebeeld. Ook afwijkingen kunnen hiermee worden opgespoord. Het echo-onderzoek is een essentieel deel van de zoektocht naar prostaatkanker, omdat weefselmonsters (biopsie) op geleide van het echo-beeld worden genomen.
- Biopsie: onder verdoving worden stukjes weefsel uit de prostaat weggenomen met behulp van een biopsienaald. Deze stukjes weefsel worden onderzocht in het laboratorium. Alleen hiermee wordt de diagnose prostaatkanker onomstotelijk gesteld.
- MRI. Voor een nog betere beoordeling van de prostaatkanker kan MRI-onderzoek behulpzaam zijn met name over de precieseomvang van de prostaatkanker en uitgroei buiten de prostaat
De kans op uitzaaiing wordt ingeschat op basis van het PSA-gehalte in het bloed, de structuur van de kankercellen ("Gleason score") en de grootte van de tumor. Deze risico inschatting is een kansbereking o.b.v. gegevens van grote aantalen patiënten met prostaatkanker. Als de kans groot is worden aanvullende onderzoeken uitgevoerd:
- Botscan: om na te gaan of er uitzaaiingen zijn in de botten. Het zijn met name de botten waarnaar prostaatkanker neigt uit te zaaien.
- CT-scan van de lymfklieren: om na te gaan of hier uitzaaiingen zijn.
- Verwijdering van de lymfklieren rond de prostaat. Dit gebeurt door middel van een open operatie of middels een kijkoperatie (laparoscopische operatie) via kleine sneetjes in de buik. De lymfklieren worden onderzocht door de patholoog anatoom.Het verwijderen van de lymfeklieren heeft vrijwel geen late gevolgen.
- Schildwachtklieronderzoek. Hiermee worden de lymfeklieren opgespoord en verwijderd die het eerst in direct contact staan met de prostaatkanker. De lymfeklieren worden zichtbaar gemaakt m.b.v. een radioactieve stof, die voor de operatie wordt ingespoten. Daarna worden de lymfeklieren tijdens een kijkoperatie opgespoord met een apparaat dat de radioactiviteit kan meten (gamma-detector). Met dit onderzoek hoeven minder lymfeklieren worden weggehaald dan met de gewone lymfklierverwijdering. Bovendien is er meer zekerheid dat de essentiele lymfeklieren die met de prostaatkanker samenhangen ook worden weggehaald.
Indien er nog geen uitzaaiingen zijn aangetroffen:
- Oplettend afwachten (‘watchful waiting’). Prostaatkanker hoeft niet altijd behandeld te worden. Oplettend afwachten is een optie
- bij oudere mannen (met een levensverwachting kleiner dan 10 jaar)
- bij mannen met veel andere medische problemen
- bij tumortypes die de eerste jaren hoogstwaarschijnlijk geen problemen zullen veroorzaken
- wanneer de patiënt daar zelf de voorkeur aan geeft
- Chirurgie. Als besloten wordt om operatief in te grijpen, wordt de prostaat in zijn geheel verwijderd
- via het perineum (het stuk tussen anus en scrotum)
of
- via het onderste deel van de buik
of
- via een kijkoperatie in de buik
of
- Via de operatie-robot
Intuitive Da Vinci robot
Het NKI-AVL beschikt sinds maart 2006 over een geavanceerde operatierobot, de Intuitive Da Vinci. Deze kan gecompliceerde handelingen verrichten in een zeer kleine ruimte en is ideeal voor het gebruik bij zogeheten minimaal invasieve verrichtingen (laparoscopische operaties). De robot bestaat uit een paar mechanische armen die bediend worden door de chirurg. Deze voert, op enige afstand van de patiënt maar in de operatiekamer, via een driedimensionaal beeld de handelingen uit. De robot vertaalt zo de operatiebewegingen van de chirurg met extreme precisie, waardoor omliggend weefsel optimaal wordt gespaard.
Er hoeft slechts een aantal kleine sneetjes in de buik te worden gemaakt. Daar doorheen worden de operatie-instrumenten ingebracht: de operatie speelt zich ‘onderhuids’ af. De buik hoeft dus niet meer open. Zo blijft het operatiegebied beperkt in omvang, raakt minder omliggend weefsel beschadigd, is er minder bloedverlies, minder pijn en minder littekenweefsel. De kans op complicaties neemt hierdoor af en het herstel verloopt sneller.
Engelstalige filmclip over de robot op de website van de fabrikant.
-
Radiotherapie. Bestraling zowel uitwendig als inwendig. Bij inwendige radiotherapie worden er ‘permanente’ of tijdelijke bronnen ingebracht die de tumor moeten vernietigen.
Als er wel uitzaaiingen zijn aangetroffen:
- Hormonale behandeling. Bedoeling hiervan is de groeibevorderende werking van het mannelijk hormoon (testosteron) uit te schakelen. Dit kan gebeuren door
- operatief verwijderen van testes
- toedienen van medicijnen die ervoor zorgen dat de zaadballen geen testosteron meer produceren.
- toedienen van medicijnen die het aangrijpingspunt van testosteron verstoren (anti-androgenen)
- Chemotherapie. Bij prostaatkanker die niet meer hormonaal gevoelig is kan chemotherapie worden geprobeerd. Bij voorkeur zal de behandeling plaatsvinden binnen het kader van geod gecontrollerd onderzoek, omdat de preciese plaatsbepaling van deze behandeling nog niet duidelijk is.
- Na operatie aan prostaat
- Problemen met ophouden urine. Deze klacht komt weinig voor.
- Erectiestoornissen. Deze klacht komt vaker voor. Het behoud van de zenuwen, belangrijk voor de erectie is afhankelijk van de omvang van de tumor De zeunuwbanen bevinden zich namenlijk heel dicht bij de prostaat. Ook is de leeftijd een belangrijke facto die bijdraagt aan het herstel van de erectie. Hoe jonger hoe meer kans dat de erectie behouden blijft.
- Na bestraling
- darmproblemen
- blaasproblemen
- erectiestoornissen
- Na hormonale behandeling
- verlies van libido
- erectiestoornissen
- ‘opvliegers'
- moeheid
Algemeen: chirurgie, chemotherapie en radiotherapie gaan gepaard met bijwerkingen.
- Controle
Na afloop van de behandeling wordt met u een controleschema afgesproken.
- Ondersteuning
De behandeling van kanker is vaak intensief. Het NKI-AVL biedt steun bij de verwerking van lichamelijke en psychische klachten als gevolg van diagnose en behandeling. Ook kan er praktisch advies gegeven worden. Eventuele verwijzing is mogelijk en kunt u bespreken met uw arts.
- Polikliniek Seksualiteit en Kanker
De diagnose en behandeling van prostaatkanker kunnen een grote impact hebben op uw (seks)leven en dat van uw partner. Daarom heeft het NKI-AVL heeft een speciale polikliniek voor deze problematiek opgezet.
Auteur webinformatie prostaatkanker: prof. dr. Simon Horenblas, urologie.
Behandelingen bij prostaatkanker
Polikliniek Seksualiteit en Kanker
Prostaatkanker van KWF Kankerbestrijding
Stichting Contactgroep Prostaatkanker (SCP): http://www.kankerpatient.nl/prostaatkanker/
NB
Bovenstaande informatie is bedoeld om een globaal beeld te schetsen van de diagnose en behandeling van deze vorm van kanker in het NKI-AVL. Echter, ieder ziektebeeld is uniek. Uw behandelend arts kan u vertellen welke diagnostische onderzoeken en behandelmethoden van toepassing zijn op uw specifieke aandoening. Daarnaast kunt u bij het Voorlichtingscentrum terecht voor meer informatie.