Op woensdag 15 april aanstaande zal Nienke de Vries haar proefschrift getiteld “Preclinical models to study the impact of the blood-brain barrier in brain tumor chemotherapy” verdedigen ter verkrijging van de graad van doctor aan de Universiteit van Utrecht. Haar promotor is prof. Jos Beijnen; co-promotor is dr. Olaf van Tellingen.
De effectiviteit van therapieën tegen kwaadaardige hersentumoren is beperkt, mede door het infiltratieve karakter van deze tumoren. Daarnaast is de bloed-hersen barrière (BHB) verantwoordelijk voor een zeer beperkte toegang van vele antikanker geneesmiddelen vanuit het bloed naar de hersenen. De BHB bevat geneesmiddelen efflux transporters, die in staat zijn (antikanker) geneesmiddelen weer in bloed terug te transporteren, wat resulteert in te lage therapeutische drug concentraties in de hersenen. Dit proefschrift toont aan dat naast P-glycoprotein (P-gp, een van de bekendste geneesmiddelen efflux transporters) ook Breast Cancer Resistance Protein (BCRP) een belangrijke component is in de BHB en een belemmering in het transport van antikanker geneesmiddelen naar de hersenen.
Dit onderzoek is uitgevoerd door gebruik te maken van diverse muismodellen waaronder “drug transporter knockout muismodellen”. Deze muizen missen één (Pgp-/- of Bcrp-/-) of beide transporters (Pgp; Bcrp-/-). Als controlegroep werd gebruik gemaakt van wild-type muizen waar beide transporters aanwezig zijn. Daarnaast heeft Nienke een nieuw muismodel ontwikkeld waarbij, door verschillende genetische veranderingen in de hersenen van de muis aan te brengen, hersentumoren “spontaan” ontwikkelen. Dit muismodel bootst de situatie van patiënten met hersentumoren beter na dan de huidige muismodellen. Tevens is het met dit muismodel mogelijk om het effect van nieuwe geneesmiddelen te testen met behulp van “bioluminiscentie imaging”. Met behulp van een specifieke camera kan de tumorgroei en een eventueel respons op medicijnen gevolgd worden terwijl het dier nog leeft.
De studies, beschreven in het proefschrift, laten zien dat de transporters P-gp en Bcrp in de bloed-hersen barrière samenwerken in het belemmeren van de hersenpenetratie van verschillende antikanker geneesmiddelen. Haar aanbeveling luidt dan ook als volgt: om bij de behandeling van kwaadaardige hersentumoren en andere hersenaandoeningen een maximale accumulatie van (antikanker) geneesmiddelen in de hersenen te bereiken, is het noodzakelijk om gebruik te maken van een combinatie van BCRP en P-gp remmers. Hiervoor is echter verder klinisch onderzoek nodig.
De openbare verdediging van het proefschrift vindt plaats in het Academiegebouw van de Universiteit van Utrecht om 14.30 uur.