Op donderdag 4 september 2008 zal Annelies Jorritsma haar proefschrift, getiteld “Immunotherapy of melanoma: towards clinical application” verdedigen ter verkrijging van de graad van doctor aan de Universiteit Leiden. Haar promotor is professor Ton Schumacher. Jorritsma heeft het onderzoek uitgevoerd in de groep van dr. John Haanen.
Er zijn verschillende strategieën in het gebruik van immuuntherapie voor de behandeling van kanker. Bij deze vorm van therapie spelen T cellen, bepaalde cellen van het afweersysteem, een belangrijke rol. Door zowel actieve als passieve immunisatie kunnen T cellen worden opgewekt die zich specifiek richten op een tumor. Jorritsma bespreekt in haar proefschrift beide methoden.
Er is een nieuwe methode ontwikkeld voor actieve immunisatie. Hierbij wordt tatoeage gebruikt om DNA in de huid te brengen, in plaats van het te injecteren in de spieren. Vaccinatie met behulp van tatoeage zorgt voor een snellere en sterkere T cel reactie vergeleken met conventionele DNA vaccinatie. Gecombineerde behandeling met bestraling en adoptieve transfer leverde in testen een groter anti-tumor effect op dan behandeling met alleen vaccinatie.
Het proces van actieve immunisatie is afhankelijk van het repertoire T cellen dat in het lichaam aanwezig is, dit maakt de methode lastig. Als alternatief is een passieve immunisatie strategie ontwikkeld waarbij T cellen tegen tumor-specifieke eiwitten worden geïnjecteerd en een effectieve anti-tumor reactie geven. De levensduur van deze geïnjecteerde cellen kan verlengd worden door het gen voor telomerase reverse transcirptase (hTERT) in te brengen. De cellen met dit gen kunnen veel langer gekweekt worden dan normaal. De anti-tumor activiteit gaat hierbij niet verloren.
Een ander aantrekkelijk alternatief voor het gebruik van natuurlijk voorkomende anti-tumor T cellen is passieve immunisatie met behulp van T cel receptor (TCR) genen. Jorritsma onderzocht de benodigde omstandigheden voor het opwekken van een reactie tegen de tumor met deze methode. Verschillende factoren bleken belangrijk voor de anti-tumor efficiëntie van de cellen. Hiermee moet rekening worden gehouden bij het opzetten van klinische studies naar het effect van de therapie.
Jorritsma laat verder zien dat gen-modificatie van T cell receptoren die reageren op melanoom, duidelijk de expressie van de receptor en de werkzaamheid kunnen vergroten. Ze beschrijft ook hoe de beste receptoren geselecteerd kunnen worden voor gebruik in klinisch onderzoek. Wanneer deze gegevens worden geïmplementeerd bij het opzetten van klinische trials, zal dit waarschijnlijk de efficiëntie van TCR gen therapie bij melanoom doen toenemen.
De openbare verdediging van het proefschrift vindt plaats in het Academiegebouw, Rapenburg 73, te Leiden, om 13.45 uur.