Op woensdag 31 januari aanstaande zal Roel Steenbakkers zijn proefschrift getiteld 'Optimizing Target Definition for Radiotherapy' verdedigen ter verkrijging van de graad van doctor aan de Universiteit van Amsterdam. Zijn promotoren zijn prof. dr. Harry Bartelink en prof. dr. Marcel van Herk.
De drie belangrijkste geometrische onnauwkeurigheden in de radiotherapie zijn setup variatie, orgaanbeweging en het intekenen van het doelvolume. Het belangrijkste doel van dit proefschrift was het evalueren en het verminderen van deze geometrische onnauwkeurigheden met als speerpunt het intekenen van het doelvolume. Het thorax gebied (longkanker) en bekken gebied (prostaatkanker) zijn gekozen om dit te onderzoeken.
Voor longkanker zijn elf ervaren radiotherapeuten gevraagd om 22 patiënten de tumor in te tekenen op CT alleen. Dit is geanalyseerd in 3D en met speciaal ontwikkelde software was het mogelijk om het gehele intekenproces te volgen (Big Brother analyse). Het blijkt dat de radiotherapeuten dit aanzienlijk verschillend doen, met name bij de tumor – atelectase en lymfklierregio’s. De 3D-intekenvariatie is op CT 1.0 cm (1 standaarddeviatie).
Na deze studie hebben dezelfde radiotherapeuten nog een keer de tumor ingetekend, maar nu op een gecombineerde CT-PET (attenuatie gecorrigeerd) met verbetering van intekenprotocol en intekensoftware. Hierbij bleek dat het intekenen van de tumor veel gemakkelijker gaat. De 3D-intekenvariatie met CT-PET was 0.4 cm (1 SD). Ondanks dat dit veel beter was dan met CT alleen, blijft de intekenvariatie nog steeds groot ten op zichtte van de andere geometrische onnauwkeurigheden.
Bij prostaatkanker is het bekend dat de prostaat op CT gemiddeld genomen groter wordt ingetekend dan op MRI met een ratio van ongeveer 1.4. Hierdoor kan door een bestraling gebaseerd op een MRI ingetekende prostaat de dosis op de rectumwand significant gereduceerd worden met ca. elf procent. Hierdoor worden de bijwerkingen als gevolg van de bestraling minder. Verder bleek in deze studie dat als er een kniesteun tijdens de bestraling wordt gebruikt, de dosis op de rectumwand verder verlaagd kan worden. Deze maatregel bleek even effectief als het gebruik van gecompliceerde bestralingstechnieken.
Stelling 9 behorend bij het proefschrift: Er zijn grenzen aan ‘de groei’, ook al zijn deze soms moeilijk te bepalen.
De openbare verdediging van het proefschrift vindt plaats in de Oude Lutherse Kerk van de Universiteit van Amsterdam om 12.00 uur.